Muốn thấy mặt trời lặn xuống sông ở An Phú Đông, bạn cần đứng ở bờ có mặt nước nằm về phía tây trước mặt mình; ở bờ quay về phía đông, bạn không thấy mặt trời lặn mà thấy ánh chiều vàng cam phủ lên mặt sông và bờ bên kia, cũng đẹp nhưng là một kiểu cảnh khác. Có mặt khoảng 30–40 phút trước giờ lặn, và nhớ rằng ở TP.HCM hướng mặt trời lặn lệch về tây nam vào cuối năm, lệch về tây bắc vào giữa năm.
Bán đảo An Phú Đông có sông bao ba phía, nên chọn đúng bờ là việc quan trọng nhất. Bài này giải thích cách chọn bằng bản đồ trên điện thoại, cách tính giờ, mùa nào trời đẹp, và vài điều an toàn khi ngồi bờ sông lúc chạng vạng.
Vì sao hướng bờ quyết định cảnh hoàng hôn
Phần An Phú Đông cũ như một chiếc lưỡi chìa vào khúc quanh của sông Sài Gòn: sông chạy vòng phía bắc, phía đông, và sông Vàm Thuật chắn phía nam. Phần lớn bờ sông Sài Gòn của bán đảo vì thế quay mặt về phía bắc và phía đông. Đứng ở những bờ này lúc chiều, mặt trời ở sau lưng bạn, lặn xuống phía đất liền.
Điều đó không có nghĩa là không có cảnh đẹp. Ở bờ quay về phía đông, ánh chiều thấp chiếu ngang qua mặt sông, nhuộm vàng bờ bên kia, hàng dừa nước, mái nhà, những con tàu chạy qua. Trời phía đông lúc hoàng hôn thường chuyển hồng tím nhạt, rất dịu. Nhiều người chụp ảnh thích kiểu ánh sáng này hơn vì không bị ngược sáng.
Nếu bạn muốn thấy chính quả cầu mặt trời chìm xuống sau mặt nước, hãy tìm những khúc sông, khúc rạch mà mặt nước trải về phía tây trước mặt bạn. Ở bán đảo, những chỗ như vậy hiếm hơn và phụ thuộc vào từng khúc quanh. Cách tìm nhanh là mở bản đồ vệ tinh trên điện thoại, xác định hướng tây, và tìm đoạn bờ mà khi đứng ở đó, nhìn về hướng tây là mặt nước rộng chứ không phải nhà cửa, cây cối.
Một mẹo nữa: cầu và bờ kè cao cho tầm nhìn xa hơn bờ đất thấp. Nhưng tuyệt đối không dừng xe trên mặt cầu để ngắm hay chụp ảnh; cầu có xe tải, xe container chạy nhanh, lề hẹp, gió mạnh.
Mặt trời lặn ở đâu và lúc nào trong năm
TP.HCM nằm ở vĩ độ khoảng 10–11 độ bắc. Ở vĩ độ này, giờ lặn thay đổi không nhiều trong năm nhưng hướng lặn lệch đáng kể. Bảng dưới là số làm tròn để định hướng; xem giờ lặn chính xác của ngày đi trên ứng dụng thời tiết.
| Thời gian trong năm | Hướng mặt trời lặn | Giờ lặn (làm tròn) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Khoảng tháng 11 – tháng 1 | Lệch nhiều về tây nam | Khoảng 17 giờ 30 – 17 giờ 45 | Lặn sớm nhất trong năm, mùa khô, trời trong |
| Khoảng tháng 3 và tháng 9 | Gần đúng hướng tây | Khoảng 18 giờ – 18 giờ 10 | Quanh xuân phân, thu phân |
| Khoảng tháng 5 – tháng 7 | Lệch nhiều về tây bắc | Khoảng 18 giờ 10 – 18 giờ 20 | Lặn muộn nhất, mùa mưa, hay có mây dông |
Góc lệch giữa hướng lặn cuối năm và giữa năm ở vĩ độ này vào khoảng gần 50 độ. Một đoạn bờ chỉ thấy mặt trời lặn trên nước vào tháng sáu có thể hoàn toàn không thấy vào tháng mười hai, vì lúc đó mặt trời lặn sau dãy nhà ở phía tây nam. Nếu bạn tìm được một chỗ đẹp, ghi lại tháng để biết lần sau quay lại có còn đúng góc không.
Giờ nào nên có mặt
Ở vùng nhiệt đới, mặt trời lặn gần như thẳng đứng xuống chân trời nên hoàng hôn diễn ra nhanh hơn ở các nước vĩ độ cao. Khoảng thời gian ánh sáng vàng ấm, mà người chụp ảnh gọi là giờ vàng, chỉ kéo dài chừng nửa tiếng trước khi mặt trời chạm chân trời. Sau khi mặt trời lặn, trời còn sáng thêm khoảng hơn hai mươi phút, đó là lúc bầu trời chuyển màu hồng, tím, xanh thẫm.
Vì vậy, nên có mặt ở chỗ ngắm khoảng 30–40 phút trước giờ lặn. Bạn có thời gian tìm chỗ ngồi, ổn định, nhìn ánh sáng chuyển dần. Đến sát giờ thì thường vội vàng, chọn sai chỗ.
Ở lại thêm 15–20 phút sau khi mặt trời lặn. Nhiều hôm, màu trời đẹp nhất đến sau khi mặt trời đã khuất, khi mây cao bắt ánh sáng từ dưới chân trời hắt lên. Người về sớm thường bỏ lỡ phần này.
Sau đó là lúc chạng vạng, muỗi ra nhiều và đường tối. Kế hoạch tốt là ngắm xong thì vào quán ăn tối luôn, hoặc rời bờ sông về trục chính trước khi trời tối hẳn.
Mùa nào hoàng hôn đẹp
Mùa khô, khoảng tháng mười hai tới tháng tư. Trời trong, ít mây dông, khả năng thấy mặt trời lặn trọn vẹn cao nhất. Tuy vậy, những ngày trời quá trong thì hoàng hôn ít màu, vì không có mây để bắt ánh sáng. Có lớp mây mỏng rải rác thì cảnh đẹp hơn.
Đầu mùa mưa, khoảng tháng năm, tháng sáu. Mây dông chiều thường tan dần vào cuối ngày, để lại những đám mây cao rực rỡ khi mặt trời lặn. Đây là lúc có những hoàng hôn ấn tượng nhất, nhưng cũng hay gặp mưa ập tới bất ngờ.
Giữa mùa mưa. Nhiều chiều mây dày che kín, không thấy mặt trời. Nhưng sau cơn mưa, không khí sạch, tầm nhìn xa, nếu trời hé ra thì màu sắc rất trong.
Mùa triều cường cuối năm. Sông đầy nước vào chiều tối, mặt nước rộng và phẳng, phản chiếu bầu trời tốt hơn lúc nước ròng lộ bãi bùn. Nhưng một số đường thấp ven sông có thể ngập đúng giờ hoàng hôn; kiểm thông báo triều cường trước khi đi.
Mặt nước và con nước: chi tiết làm nên bức ảnh
Sông Sài Gòn đoạn qua bán đảo chịu ảnh hưởng thuỷ triều: mỗi ngày nước lên xuống, mực nước chênh nhau rõ. Lúc nước lớn, sông đầy tới gần mép bờ, mặt nước rộng, phản chiếu trời chiều thành một dải màu liền. Lúc nước ròng, bờ sông lộ bãi bùn và rễ cây, mặt nước hẹp lại, cảnh kém thoáng hơn.
Vì giờ nước lớn xê dịch mỗi ngày, có hôm trùng giờ hoàng hôn, có hôm không. Người địa phương, nhất là người làm quán ven sông, thường biết hôm đó nước lên khoảng giờ nào. Hỏi họ là cách nhanh nhất; ngoài ra có thể tra bảng thuỷ triều của trạm đo gần nhất trên các trang khí tượng thuỷ văn.
Gió cũng quan trọng. Chiều lặng gió, mặt sông phẳng như gương, phản chiếu rõ. Gió mạnh làm mặt nước gợn, phản chiếu vỡ thành những vệt sáng lấp lánh, cũng đẹp theo kiểu khác.
Những vật thể trên sông như tàu, sà lan, ghe nhỏ, lục bình trôi giúp bức ảnh có điểm nhấn. Chờ một chiếc ghe đi ngang qua vệt nắng là kiểu ảnh quen của người hay chụp ven sông.
Đọc bầu trời trước khi đi: khi nào hoàng hôn có màu
Màu đỏ cam của hoàng hôn đến từ việc ánh sáng mặt trời lúc thấp phải đi qua một lớp khí quyển dày hơn nhiều so với buổi trưa. Ánh sáng bước sóng ngắn như xanh lam bị tán xạ gần hết dọc đường, phần tới mắt bạn chủ yếu là vàng, cam, đỏ. Bụi mịn và hơi nước trong không khí làm màu thêm đậm nhưng cũng làm trời đục.
Mây là yếu tố quyết định. Mây tầng cao, mỏng, rải rác như những vệt lông chim bắt ánh sáng từ dưới chân trời hắt lên sau khi mặt trời đã lặn, cho màu hồng tím rực rỡ. Mây tầng thấp dày đặc ở phía tây thì che mặt trời, hoàng hôn tắt sớm. Trời quang hoàn toàn thì có mặt trời đỏ tròn nhưng bầu trời ít màu.
Cách đoán nhanh trước khi đi: nhìn trời phía tây khoảng 16 giờ. Nếu có mây cao mỏng và phía chân trời tây còn khoảng trống sáng, khả năng có hoàng hôn đẹp cao. Nếu phía tây là một khối mây xám đặc kéo dài sát chân trời, khả năng thấp, nhất là vào mùa mưa.
Sau mưa, không khí sạch bụi, tầm nhìn xa, màu sắc trong và tách bạch hơn. Những ngày nhiều bụi mịn, mặt trời có thể đỏ rực nhưng trời mờ, bờ bên kia sông nhạt nhoà.
Chọn chỗ ngồi: quán ven sông hay bờ sông tự do
Có hai lựa chọn chính, mỗi lựa chọn có ưu điểm riêng:
- Quán cà phê, quán ăn ven sông: có chỗ ngồi, có lan can, có mái che khi mưa, có nhà vệ sinh, ngắm xong ăn tối luôn. Nhược điểm: phải gọi món, cuối tuần đông, chỗ đẹp nhất có thể đã có người ngồi. Hỏi quán bàn nào nhìn về hướng mặt trời lặn.
- Bờ sông, bờ kè công cộng: tự do, yên tĩnh, có thể chọn góc. Nhược điểm: ít chỗ ngồi, không có lan can ở nhiều đoạn, tối nhanh, muỗi nhiều, không có nhà vệ sinh.
- Bờ sông cuối đường cụt sát nhà dân: thường có góc nhìn đẹp nhưng là không gian sống của người ta. Đứng ngắm nhẹ nhàng thì được; đông người, ồn ào, đậu xe chắn cổng thì không nên.
- Mặt cầu: không phải chỗ để dừng ngắm. Lề hẹp, xe tải chạy nhanh, gió mạnh.
Nếu đi với trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, chọn quán có lan can là lựa chọn an toàn nhất.
An toàn lúc chạng vạng
Chạng vạng là lúc bờ sông nguy hiểm hơn ban ngày: ánh sáng yếu, khó nhìn thấy mép bờ, chỗ sụt, bãi bùn. Không đi sát mép, không xuống bến, không bước lên những sàn gỗ, cầu tre ọp ẹp chìa ra sông để chụp ảnh.
Muỗi xuất hiện nhiều ngay khi mặt trời lặn, nhất là gần dừa nước, cỏ rậm. Mặc áo dài tay, xịt thuốc chống muỗi trước khi đến.
Đường về từ bờ sông thường tối. Ghi nhớ đường vào, đi ra trục chính bằng đúng đường đó. Đi một mình thì không nên ở lại những đoạn bờ quá vắng khi trời đã tối hẳn.
Khi có mây dông, sấm chớp, rời bờ sông ngay. Bờ sông trống trải và cây cao đứng riêng lẻ là nơi dễ bị sét đánh.
Cuối cùng, nếu đi xe máy, nhớ khoá cổ xe và để xe ở chỗ sáng, có người trông hoặc trong bãi giữ xe của quán. Lúc ngắm hoàng hôn, mọi người đều nhìn ra sông, xe để ở lề đường vắng phía sau dễ bị kẻ gian để ý, nhất là khi trời đã tối.
Câu hỏi thường gặp
Ở An Phú Đông có thấy mặt trời lặn trên sông không?
Có ở một số đoạn, nhưng không phải mọi bờ. Phần lớn bờ sông Sài Gòn của bán đảo quay về phía bắc và đông, nên lúc chiều mặt trời ở sau lưng. Tìm khúc sông có mặt nước nằm về phía tây trước mặt bằng bản đồ vệ tinh; ở bờ quay về phía đông thì ngắm ánh chiều trên mặt sông.
Mấy giờ nên có mặt để ngắm hoàng hôn?
Khoảng 30–40 phút trước giờ mặt trời lặn của ngày đó, và ở lại thêm 15–20 phút sau khi mặt trời khuất để xem màu trời. Giờ lặn ở TP.HCM dao động trong năm, khoảng từ 17 giờ 30 tới 18 giờ 20; xem trên ứng dụng thời tiết.
Vì sao chỗ mình ngắm đẹp hồi tháng sáu mà tháng mười hai lại không thấy mặt trời?
Vì hướng mặt trời lặn ở TP.HCM lệch theo mùa: giữa năm lặn về phía tây bắc, cuối năm lặn về phía tây nam, chênh nhau gần 50 độ. Một chỗ đứng thấy mặt trời lặn trên nước vào tháng sáu có thể bị nhà cửa, cây cối che vào tháng mười hai.
Hoàng hôn mùa mưa có đáng đi không?
Có, nhất là đầu mùa mưa: mây dông tan về chiều thường cho bầu trời nhiều màu. Nhưng rủi ro gặp mưa cao. Chọn quán có mái che, theo dõi dự báo thời tiết, và rời bờ sông ngay khi có sấm chớp.
Có nên dừng xe trên cầu để chụp hoàng hôn không?
Không nên. Các cây cầu ra vào bán đảo có xe tải, xe container chạy nhanh, lề hẹp, gió mạnh. Dừng xe trên cầu nguy hiểm cho bạn và người khác, và có thể vi phạm quy định giao thông. Chọn bờ kè, quán ven sông hoặc khoảng đất trống an toàn.
Làm sao biết hôm nay nước lớn lúc mấy giờ?
Hỏi người làm quán ven sông hoặc người dân sống sát bờ, họ thường nắm rõ. Ngoài ra có thể tra bảng thuỷ triều dự báo của các trạm đo trên sông Sài Gòn trên trang khí tượng thuỷ văn. Mùa triều cường cuối năm, thành phố thường có thông báo riêng.