Hộ kinh doanh ở An Phú Đông, như mọi nơi khác, đang ở giai đoạn chuyển từ nộp thuế khoán, tức cơ quan thuế ấn định một mức theo ước tính, sang tự kê khai doanh thu thật kèm hoá đơn và sổ sách. Theo chủ trương được công bố năm 2025, thuế khoán được bỏ từ năm 2026. Việc quan trọng nhất lúc này là ghi chép doanh thu đầy đủ mỗi ngày, tách tài khoản kinh doanh, và hỏi đơn vị thuế quản lý địa bàn về nghĩa vụ cụ thể của mình.
Bài viết giải thích nguyên lý để chủ quán ăn, tạp hoá, tiệm sửa xe, dãy trọ trên bán đảo không bị bỡ ngỡ. Quy định về thuế thay đổi khá nhanh trong giai đoạn này: tỷ lệ, ngưỡng doanh thu, thời hạn, mẫu biểu đều có thể được điều chỉnh. Bài không thay cho hướng dẫn của cơ quan thuế; mọi con số minh hoạ là ví dụ giả định.
Thuế khoán là gì và vì sao được bỏ
Trong nhiều năm, phần lớn hộ kinh doanh nhỏ nộp thuế theo phương pháp khoán: cơ quan thuế ước tính doanh thu một năm dựa trên quy mô, vị trí, ngành nghề, lấy ý kiến hội đồng tư vấn thuế ở cơ sở, rồi thông báo mức thuế phải nộp theo tháng hoặc quý. Hộ không cần ghi sổ chi tiết; doanh thu thật cao hay thấp hơn mức khoán thì thường cũng không thay đổi số thuế.
Cách làm này đơn giản nhưng có nhược điểm: không phản ánh đúng doanh thu, tạo chênh lệch giữa các hộ cùng quy mô, và khó áp dụng khi giao dịch chuyển khoản, bán hàng trực tuyến ngày càng nhiều. Vì vậy, Nhà nước chủ trương chuyển hộ kinh doanh sang kê khai, gắn với hoá đơn điện tử và dữ liệu thanh toán.
Với hộ ở An Phú Đông, thay đổi này tác động mạnh nhất tới các cơ sở có doanh thu đáng kể như quán ăn đông khách, cửa hàng vật liệu, đại lý, dãy trọ lớn. Hộ rất nhỏ, doanh thu dưới ngưỡng chịu thuế theo quy định, vẫn phải khai báo nhưng có thể không phát sinh số thuế phải nộp.
Khoán và kê khai: khác nhau ở đâu
Bảng so sánh theo nguyên lý. Chi tiết áp dụng theo văn bản hiện hành của ngành thuế.
| Khía cạnh | Thuế khoán (trước đây) | Kê khai (chuyển dần) |
|---|---|---|
| Căn cứ tính thuế | Doanh thu ước tính, ổn định theo năm | Doanh thu thực tế từng kỳ |
| Sổ sách | Không bắt buộc chi tiết | Ghi chép doanh thu, có thể cả chi phí, theo mẫu quy định |
| Hoá đơn | Mua lẻ hoá đơn khi khách cần | Dùng hoá đơn điện tử, một số hộ phải dùng loại khởi tạo từ máy tính tiền |
| Biến động doanh thu | Ít ảnh hưởng tới số thuế | Doanh thu tăng thì thuế tăng, giảm thì thuế giảm |
| Kiểm tra | Dựa vào khảo sát của cơ quan thuế | Dựa vào dữ liệu hoá đơn, thanh toán, sổ sách |
Điểm cốt lõi: với kê khai, sổ sách và dữ liệu thanh toán của chính hộ là căn cứ. Hộ ghi chép rõ ràng thì yên tâm, hộ ghi chép sơ sài thì dễ bị ấn định hoặc gặp rắc rối khi bị kiểm tra.
Nguyên lý tính thuế theo doanh thu của hộ
Theo cơ chế nhiều năm qua, hộ kinh doanh nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân tính bằng một tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, tỷ lệ khác nhau theo nhóm ngành: phân phối hàng hoá thấp hơn, dịch vụ, ăn uống, cho thuê tài sản cao hơn. Hộ có doanh thu năm không vượt một ngưỡng nhất định thì không phải nộp hai loại thuế này.
Ví dụ giả định để hiểu cách nghĩ, không phải số liệu thật: một quán ăn có doanh thu năm D, thuộc nhóm ngành có tổng tỷ lệ là t phần trăm; số thuế phải nộp ước tính là D nhân t. Doanh thu càng ghi đầy đủ thì số thuế càng sát thực tế; ghi thiếu doanh thu để giảm thuế là vi phạm và dễ bị phát hiện qua dữ liệu chuyển khoản.
Trong giai đoạn chuyển đổi, ngưỡng doanh thu không chịu thuế, tỷ lệ theo ngành, khả năng trừ chi phí với hộ lớn đều có thể được điều chỉnh. Đây là lý do bài không nêu con số: hãy hỏi đơn vị thuế quản lý hoặc xem thông báo chính thức mới nhất.
Chuẩn bị cho kê khai: những việc làm ngay
Dù quy định chi tiết còn được hướng dẫn tiếp, các bước dưới đây hộ nào cũng nên làm sớm.
- Mở một tài khoản ngân hàng riêng cho kinh doanh, nhận chuyển khoản của khách vào đó, không trộn với chi tiêu gia đình.
- Ghi doanh thu mỗi ngày, kể cả tiền mặt: sổ tay, bảng tính hay phần mềm bán hàng đều được, miễn đều đặn.
- Giữ hoá đơn, chứng từ mua hàng đầu vào: phiếu nhập, hoá đơn của nhà cung cấp, biên lai điện nước.
- Hỏi đơn vị thuế quản lý xem hộ mình có thuộc diện phải dùng hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền không, và thời điểm áp dụng.
- Nếu thuộc diện, chọn nhà cung cấp phần mềm, máy tính tiền được kết nối với cơ quan thuế; tập dùng trước khi bắt buộc.
- Ghi lịch kê khai, nộp thuế theo kỳ (tháng hoặc quý) vào điện thoại; nộp trực tuyến qua cổng thuế điện tử hoặc ứng dụng của ngành thuế.
- Lưu toàn bộ chứng từ, sổ sách ít nhất trong thời hạn lưu trữ theo quy định, ở nơi khô ráo, cao, hoặc bản điện tử.
Hộ kinh doanh trên bán đảo nên nhớ thêm chuyện lưu trữ: sổ sách giấy để ở tầng trệt nhà ven sông có thể hỏng trong một đêm triều cường. Chụp lại, lưu bản điện tử là cách đơn giản để không mất dữ liệu.
Hoá đơn điện tử từ máy tính tiền: điều cần hiểu
Đây là hoá đơn được tạo ngay khi bán hàng. Mỗi lần bán, máy tính tiền hoặc phần mềm bán hàng tạo hoá đơn có mã, dữ liệu được chuyển tới cơ quan thuế. Khách có thể lấy hoá đơn qua mã QR hoặc bản in.
Không phải hộ nào cũng bắt buộc ngay. Theo quy định sửa đổi về hoá đơn năm 2025, hộ có doanh thu năm từ một ngưỡng nhất định trở lên, thường được nhắc là khoảng 1 tỷ đồng, thuộc diện phải dùng; hộ nhỏ hơn có thể đăng ký dùng tự nguyện. Kiểm lại ngưỡng và lộ trình hiện hành.
Chi phí phần mềm, thiết bị là khoản cần tính. Có nhiều nhà cung cấp với gói khác nhau. Chọn loại hợp với quy mô, dễ dùng cho người bán hàng, có hỗ trợ khi trục trặc.
Mất mạng, mất điện thì sao. Hỏi nhà cung cấp về chế độ lưu tạm khi mất kết nối và cách đồng bộ lại. Với cửa hàng ở vùng hay mất điện mùa mưa, một bộ lưu điện nhỏ cho máy tính tiền là đáng.
Hộ kinh doanh cho thuê nhà, phòng trọ
Cho thuê nhà, phòng trọ là nguồn thu phổ biến của nhiều gia đình trên bán đảo. Về nguyên tắc, cá nhân cho thuê tài sản có doanh thu vượt ngưỡng chịu thuế phải kê khai, nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ dành cho hoạt động cho thuê tài sản; có thể khai theo kỳ hoặc theo từng hợp đồng.
Với dãy trọ nhiều phòng, có quản lý, có dịch vụ kèm theo, hoạt động có thể được xem là kinh doanh và cần đăng ký hộ kinh doanh. Ranh giới giữa "cho thuê tài sản" và "kinh doanh nhà trọ" có ý nghĩa với thủ tục; hãy hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh và đơn vị thuế để xác định đúng.
Dù theo dạng nào, hợp đồng thuê, sổ thu tiền phòng, chứng từ chuyển khoản là căn cứ kê khai. Nhận tiền phòng qua tài khoản riêng giúp việc khai thuế, đối chiếu với người thuê đều dễ.
Điểm riêng khi kê khai của vài ngành phổ biến trên bán đảo
Mỗi ngành có cách phát sinh doanh thu khác nhau, nên cách ghi chép cũng khác. Bảng chỉ nêu điểm cần chú ý, không nêu tỷ lệ thuế.
| Ngành | Doanh thu phát sinh thế nào | Điểm dễ sai |
|---|---|---|
| Quán ăn, cà phê, quán vườn | Nhiều giao dịch nhỏ, tiền mặt lẫn chuyển khoản, cuối tuần dồn | Quên ghi tiền mặt; doanh thu ngày lễ lệch hẳn ngày thường |
| Tạp hoá, cửa hàng tiện lợi nhỏ | Bán lẻ hằng ngày, có bán chịu | Bán chịu chưa thu vẫn là doanh thu khi đã giao hàng, theo quy định ghi nhận |
| Cửa hàng vật liệu | Giá trị lớn, nhiều khách cần hoá đơn | Giao hàng trước, xuất hoá đơn sau, lệch kỳ kê khai |
| Sửa xe, dịch vụ | Tiền công cộng phụ tùng | Tách tiền công và tiền phụ tùng nếu tỷ lệ thuế khác nhau |
| Cho thuê phòng trọ, nhà | Thu theo tháng, có tiền cọc | Tiền cọc không phải doanh thu cho tới khi bị giữ lại; điện nước thu hộ cần ghi rõ |
Gặp trường hợp không rõ thuộc nhóm ngành nào hay ghi nhận doanh thu thế nào, nên hỏi trước bằng văn bản qua kênh hỏi đáp của ngành thuế. Câu trả lời chính thức là căn cứ tốt hơn mọi lời truyền miệng ở chợ, ở quán.
Sau sáp nhập: cơ quan thuế nào quản lý hộ ở An Phú Đông
Năm 2025, ngành thuế sắp xếp lại bộ máy, các chi cục thuế cấp quận, huyện được tổ chức lại thành đơn vị thuế theo khu vực hoặc cơ sở. Cùng lúc, TP.HCM bỏ cấp quận, phường An Phú Đông mới hình thành từ An Phú Đông và Thạnh Lộc cũ. Hộ kinh doanh trên địa bàn được giao cho một đơn vị thuế cơ sở quản lý theo phân công mới.
Thông tin đơn vị quản lý thường có trên thông báo thuế gửi cho hộ, trên tài khoản thuế điện tử, hoặc bạn hỏi tại UBND phường. Khi có thay đổi người quản lý, nên kiểm lại thông tin đăng ký thuế của hộ, đặc biệt địa chỉ kinh doanh ghi theo tên phường cũ, để thông báo, chứng từ không bị gửi nhầm.
Một lưu ý thực tế: trong giai đoạn sắp xếp, hướng dẫn có thể còn khác nhau giữa các nơi. Ghi lại tên, chức danh cán bộ hướng dẫn và nội dung trả lời, hoặc hỏi bằng văn bản qua kênh chính thức, giúp bạn có căn cứ khi cần.
Hộ kinh doanh cũng nên tham gia các buổi hướng dẫn, đối thoại về thuế do phường hoặc cơ quan thuế tổ chức trong giai đoạn chuyển đổi. Ở đó thường có hướng dẫn trực tiếp về mẫu biểu, phần mềm, và có thể hỏi những trường hợp riêng của mình.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh nhỏ dưới ngưỡng doanh thu có phải làm gì không?
Thường vẫn phải đăng ký, khai báo doanh thu theo quy định dù không phát sinh số thuế phải nộp. Ngưỡng doanh thu không chịu thuế và cách khai do văn bản hiện hành quy định; hỏi đơn vị thuế quản lý để làm đúng.
Khách chuyển khoản vào tài khoản cá nhân có bị tính là doanh thu không?
Tiền khách trả cho hàng hoá, dịch vụ là doanh thu, dù nhận qua tài khoản nào. Nên dùng tài khoản riêng cho kinh doanh để tách bạch với tiền gia đình, tránh việc khoản chuyển khoản không liên quan bị hiểu nhầm là doanh thu.
Hộ có phải dùng hoá đơn điện tử từ máy tính tiền không?
Tuỳ quy mô doanh thu và lộ trình áp dụng. Theo quy định sửa đổi năm 2025, hộ có doanh thu năm từ khoảng 1 tỷ đồng trở lên thuộc diện phải dùng; hộ nhỏ hơn có thể tự nguyện. Kiểm ngưỡng và thời điểm áp dụng với cơ quan thuế.
Ghi sổ doanh thu bằng sổ tay có được không?
Về nguyên tắc, sổ sách phải theo mẫu và yêu cầu của quy định cho hộ kê khai. Sổ tay ghi đều đặn là bước đầu tốt, nhưng nên chuyển sang mẫu chính thức hoặc phần mềm khi quy định áp dụng cho hộ mình.
Kê khai sai thì bị xử lý thế nào?
Khai thiếu doanh thu, khai trễ hạn có thể bị phạt và tính tiền chậm nộp theo quy định quản lý thuế. Nếu phát hiện sai sót, nên chủ động khai bổ sung trước khi cơ quan thuế kiểm tra; mức xử lý thường nhẹ hơn.
Có cần thuê dịch vụ kế toán cho hộ kinh doanh không?
Không bắt buộc với hộ nhỏ. Hộ có doanh thu lớn, nhiều giao dịch, dùng hoá đơn điện tử thường xuyên có thể thuê dịch vụ để giảm sai sót. Chọn nơi có kinh nghiệm với hộ kinh doanh và cập nhật quy định mới.