Cà phê ven sông ở An Phú Đông: võng, chòi lá, sân vườn và nhịp uống của dân bán đảo

Cà phê ven sông ở An Phú Đông có ba kiểu chính: quán võng bình dân dọc kênh rạch và bờ sông, nơi người lao động và người lớn tuổi ngồi từ sáng sớm; quán sân vườn rộng dưới tán cây, đông người trẻ vào cuối tuần; và quán mới mở theo kiểu chòi lá, ghế thấp sát mép nước, hướng tới khách chụp ảnh, ngắm hoàng hôn. Mỗi kiểu hợp một mục đích, một giờ trong ngày.

Cà phê ở đây là một phần nếp sống chứ không phải điểm tham quan. Người trong xóm uống cà phê như một cách gặp nhau trước giờ làm, bàn chuyện vườn tược, chuyện con nước. Hiểu nhịp đó giúp bạn chọn đúng quán và ngồi cho thoải mái, không lạc lõng giữa khách quen.

Quán võng: nơi bắt đầu ngày của người trong xóm

Quán võng là kiểu quán lâu đời nhất ở vùng ven sông Sài Gòn phía bắc, có từ khi An Phú Đông và Thạnh Lộc còn là đất vườn của huyện Hóc Môn. Cấu trúc đơn giản: mái tôn hoặc mái lá, cột gỗ hoặc cột sắt, mỗi khoang mắc một chiếc võng xếp, kèm một ghế đẩu làm bàn. Nhiều quán quay mặt ra kênh rạch hoặc bờ sông, có gió suốt ngày.

Khách quen của quán võng là thợ xây, thợ hồ, tài xế xe tải nhỏ, người làm vườn, người lớn tuổi về hưu. Họ đến từ năm, sáu giờ sáng, uống ly cà phê đen hoặc cà phê sữa đá, nói chuyện, rồi đi làm. Trưa nắng, quán võng lại thành chỗ nghỉ của người chạy xe, người giao hàng, chợp mắt nửa tiếng trước khi chạy tiếp.

Người lạ ngồi quán võng thường bị chú ý một lúc rồi thôi. Cứ chào, gọi nước, ngồi yên. Nếu muốn hỏi đường, hỏi chỗ câu cá, hỏi chuyện xóm, quán võng là nơi tốt nhất, vì khách ở đây biết từng con hẻm. Đây cũng là chỗ bạn nghe được tiếng nói thật của người bán đảo về chuyện đất vườn đổi thành nhà phố, chuyện nước lớn năm nào lên tới đâu.

Quán sân vườn: chỗ của người trẻ và gia đình cuối tuần

Khi đất vườn dọc sông bắt đầu được chủ đất cho thuê lại hoặc tự kinh doanh, nhiều khu vườn cũ chuyển thành quán cà phê sân vườn: giữ lại cây xanh, đào thêm hồ cá, lót lối đi bằng đá, đặt bàn ghế rải rác. Kiểu quán này rộng, bóng mát, có chỗ cho trẻ con chạy chơi, nên hợp với gia đình và nhóm bạn.

Thực đơn quán sân vườn thường rộng hơn quán võng: ngoài cà phê còn có sinh tố, nước ép, trà trái cây, có khi thêm món ăn nhẹ. Khách đông nhất là sáng và chiều cuối tuần. Trưa ngày thường, những quán này gần như dành riêng cho người làm việc tự do mang máy tính tới, hoặc nhóm nhỏ ngồi bàn công việc.

Nếu định ngồi làm việc, hỏi quán chỗ nào có ổ điện, chỗ nào sóng điện thoại tốt. Ở những khu vườn rậm, sóng di động có thể yếu hơn ngoài mặt đường. Mang theo pin dự phòng là chắc ăn nhất.

Một điều nên biết về quán sân vườn là tuổi thọ của chúng. Đất vườn ven sông đang chuyển dần thành đất ở, nên quán sân vườn thuê đất có thể đóng cửa khi chủ đất bán hoặc xây nhà. Quán bạn thích năm nay có khi năm sau đã thành công trường. Đó là một phần câu chuyện đô thị hoá của bán đảo, và cũng là lý do không nên tin hoàn toàn vào các bài giới thiệu quán cũ trên mạng mà nên gọi hỏi trước khi đi xa.

Chọn kiểu quán theo việc bạn định làm

Không có quán nào hợp mọi mục đích. Bảng dưới gợi ý kiểu quán và khung giờ theo việc bạn định làm khi ra ngồi cà phê ở An Phú Đông.

Giờ giấc trong bảng là thói quen chung của các quán ở vùng ven đô, không phải giờ mở cửa của một quán cụ thể. Quán nhỏ có thể nghỉ đột xuất vào ngày mưa lớn hoặc ngày nhà có việc.

Quán chòi lá sát mép nước: đẹp nhưng cần hiểu con nước

Mấy năm gần đây xuất hiện thêm kiểu quán dựng chòi lá, sàn gỗ hoặc sàn tre vươn ra sát mép nước, có quán làm cả sàn nổi. Ngồi đây có cảm giác như đang ở miền Tây: nước sát chân, lục bình trôi ngang, ghe nhỏ chạy qua. Đây là kiểu quán được chụp ảnh nhiều nhất.

Điều cần hiểu là sông Sài Gòn đoạn qua An Phú Đông chịu ảnh hưởng thuỷ triều: mỗi ngày nước lên xuống, mức chênh có ngày đáng kể. Lúc nước ròng, mép sông lộ bãi bùn, quán sát nước có thể trông kém đẹp và có mùi bùn. Lúc nước lớn, mặt nước đầy, lục bình trôi sát, quang cảnh đẹp nhất. Muốn ngồi đúng lúc nước đầy, có thể hỏi quán hôm đó nước lên vào khoảng giờ nào.

Mùa triều cường cuối năm, sàn thấp của một số quán có thể bị nước tràn vào chiều tối. Quán quen thường biết và báo khách. Với trẻ nhỏ, sàn gỗ ướt trơn và khe hở giữa các tấm ván là điều cần để mắt.

Uống gì ở quán ven sông

Cà phê pha phin, sữa đá. Đây vẫn là thức uống chính ở quán võng và quán bình dân. Nhiều quán pha sẵn một bình lớn từ sáng sớm để kịp phục vụ người đi làm; muốn ly pha phin tại chỗ thì nói rõ khi gọi.

Trà đá, trà nóng. Ở quán võng, ly trà đá đi kèm gần như miễn phí và được châm liên tục. Ngồi lâu, uống trà là cách lịch sự để không phải gọi thêm món.

Nước dừa, nước mía, nước sâm. Những thức uống giải nhiệt kiểu Nam Bộ hay có ở quán sân vườn. Dừa thường mua từ chợ, không phải dừa trồng tại chỗ, dù vùng ven sông có nhiều dừa nước, loại cây khác hẳn dừa uống nước.

Sinh tố, nước ép, trà trái cây. Có ở quán sân vườn và quán chòi lá kiểu mới. Trái cây theo mùa của miệt vườn quanh vùng như xoài, mãng cầu, ổi đôi khi có mặt, nhưng phần lớn là trái cây chợ.

Giữ cho buổi cà phê dễ chịu: muỗi, nắng, mưa và chỗ để xe

Muỗi là bạn đồng hành của mọi quán ven sông có cây xanh và dừa nước, nhất là sáng sớm và chạng vạng. Xịt thuốc chống muỗi trước khi ngồi, chọn bàn có quạt, tránh ngồi sát bụi rậm. Nhiều quán đốt nhang muỗi dưới chân bàn; nếu bạn dị ứng khói, xin ngồi chỗ khác.

Nắng chiều phía tây có thể chiếu xiên vào quán từ khoảng ba giờ chiều. Quán nằm ở bờ quay về hướng tây thì chiều nóng; quán ở bờ quay về hướng đông thì chiều mát, đẹp nhưng không thấy mặt trời lặn trên sông. Mưa mùa hè thường đến nhanh vào buổi chiều, kèm gió mạnh thổi tạt nước vào các chòi hở.

Chỗ để xe là chuyện nhỏ mà hay gây phiền. Quán võng bình dân thường để xe ngay trước mặt, không giữ xe; quán sân vườn có chỗ giữ xe riêng. Đường vào nhiều quán là đường đất hoặc bê tông hẹp, mùa mưa trơn. Đi xe tay ga thấp gầm thì cẩn thận đoạn có ổ gà đọng nước.

Ngoài ly cà phê: quán ven sông là bảng tin của xóm

Ở những khu dân cư cũ của An Phú Đông và Thạnh Lộc, quán cà phê đầu xóm làm thay việc của bảng tin. Ai cần thợ sửa ống nước, thợ hàn cổng, người phát cỏ vườn, người chở vật liệu, cứ ra quán hỏi là có người giới thiệu. Nhà nào có đám giỗ, đám cưới, nhà nào bán đất, nhà nào cho thuê phòng, tin truyền qua quán võng nhanh hơn mọi nhóm trên mạng.

Với người mới chuyển về, đây là nguồn thông tin thực tế khó tìm ở chỗ khác: đoạn đường nào hay ngập khi nước lớn, hẻm nào ban đêm vắng, chỗ nào gửi xe qua đêm được, tiệm sửa xe nào làm kỹ. Chỉ cần ngồi vài buổi sáng, chào hỏi đều đặn, là bắt đầu được hỏi han lại.

Quán cũng là nơi người lớn tuổi giữ ký ức về bán đảo: chuyện bến đò ngày trước, chuyện vườn cây ăn trái, chuyện những năm nước lên cao. Nghe họ kể là cách hiểu An Phú Đông sâu hơn mọi tấm ảnh check-in. Có điều nên nghe như nghe chuyện kể, vì trí nhớ mỗi người mỗi khác, mốc năm và con số có khi không khớp nhau.

Cà phê ven sông theo mùa trong năm

Mùa khô, khoảng từ tháng mười hai tới tháng tư năm sau, là mùa dễ chịu nhất để ngồi cà phê ven sông: ít mưa, gió sông mát vào sáng sớm và chiều tối, trời xanh. Những tháng đầu mùa khô cũng là lúc triều cường cuối năm còn cao, nên ở các quán sát mép nước, mặt sông đầy và đẹp hơn thường lệ.

Tháng ba, tháng tư nóng gắt nhất. Giữa trưa, quán võng dưới tán cây và quán có quạt hơi nước đông người nghỉ; quán chòi sát nước lại nóng hầm vì nắng hắt từ mặt nước. Ngồi cà phê mùa này nên chọn sáng sớm hoặc sau năm giờ chiều.

Mùa mưa, từ khoảng tháng năm tới tháng mười một, mưa thường đến vào buổi chiều, có khi kèm dông. Ngồi quán ven sông ngắm mưa trên mặt nước là trải nghiệm riêng của mùa này, nhưng chỉ nên ngồi ở quán mái kín, xa cây cao. Dông lớn thì sét và cành cây gãy là nguy cơ thật, không nên ngồi chòi lá trống trải sát mép sông.

Dịp Tết, nhiều quán võng bình dân nghỉ vài ngày, trong khi quán sân vườn lại đông vì người ở lại thành phố tìm chỗ thoáng. Ai muốn chỗ yên thì đi sáng mùng một, mùng hai, khi phần lớn người còn đi chúc Tết.

Câu hỏi thường gặp

Cà phê ven sông An Phú Đông mở từ mấy giờ?

Quán võng bình dân thường mở rất sớm, từ khoảng năm giờ sáng, phục vụ người đi làm. Quán sân vườn và quán chòi lá thường mở muộn hơn và đông vào cuối tuần. Giờ giấc mỗi quán khác nhau, quán nhỏ có thể nghỉ đột xuất, nên đi xa thì hỏi trước.

Có quán cà phê ven sông nào yên tĩnh để làm việc không?

Quán sân vườn vào sáng và trưa ngày thường thường khá yên, hợp để ngồi làm việc. Cuối tuần đông và ồn hơn. Nên hỏi quán chỗ có ổ điện, thử sóng điện thoại trước khi mở máy, và mang pin dự phòng vì khu vườn rậm có thể sóng yếu.

Ngồi cà phê ven sông lúc nào đẹp nhất?

Sáng sớm có sương và mát, chiều muộn có ánh vàng trên mặt nước. Đẹp nhất là lúc nước lớn, mặt sông đầy. Nước sông ở đây lên xuống theo thuỷ triều mỗi ngày, nên cùng một quán có lúc nhìn ra bãi bùn, có lúc nhìn ra mặt nước đầy.

Đi cà phê võng có bị coi là lạ không nếu không phải dân trong xóm?

Không. Quán võng đón mọi người, chỉ là khách quen nhiều hơn. Cứ chào, gọi nước, ngồi yên là được. Đây lại là chỗ tốt để hỏi đường, hỏi chuyện xóm, vì khách ngồi quán võng thường là người sống lâu năm ở bán đảo.

Quán ven sông có an toàn cho trẻ nhỏ không?

Quán sân vườn có lan can, sân cỏ là lựa chọn an toàn hơn quán chòi sàn gỗ sát nước. Sàn gỗ ướt trơn, khe ván hở, mép bờ dễ sụt. Người lớn nên giữ trẻ trong tầm tay, chọn bàn xa mép nước và không để trẻ chơi một mình gần bến.