Với người nấu bếp, chợ sáng ở An Phú Đông có giá trị nhất trong khoảng từ lúc trời sáng tới bảy, tám giờ: đó là lúc cá còn sống trong thau, tép còn búng, rau nhà trồng và rau dại của người lớn tuổi trong xóm còn trên sạp. Sau chín giờ, phần lớn sạp tạm đầu hẻm đã dọn, chỉ còn chợ phường với đồ khô, gia vị và hàng còn lại.
Bài này nhìn chợ sáng của phường An Phú Đông (gồm An Phú Đông và Thạnh Lộc cũ của Quận 12) qua con mắt người nấu món ven sông Nam Bộ: mua gì cho nồi canh chua, nồi lẩu mắm, nồi cá kho, chọn đồ khô và mắm ra sao. Không nêu tên chợ hay sạp cụ thể; chuyện chợ búa nói chung của đời sống gia đình có ở mục Sống ở An Phú Đông.
Đi chợ theo món: một vòng mua cho nồi canh chua cá
Người nấu lâu năm đi chợ theo món chứ không theo danh sách rời. Lấy nồi canh chua cá lóc, món quen nhất của bếp ven sông, làm ví dụ cho một vòng chợ sáng:
- Ghé sạp cá trước, khi cá còn sống: chọn cá lóc cỡ vừa, nhờ làm sạch, cắt khúc, giữ lại đầu để nấu cho ngọt nước.
- Sang sạp rau: một ít cà chua, thơm (dứa), đậu bắp, bạc hà (dọc mùng), giá; nếu có bông súng hay rau nhút của người trong xóm thì thay bạc hà.
- Lấy rau thơm đúng bộ: ngò om và ngò gai. Thiếu ngò om, nồi canh chua mất hẳn mùi miền Nam.
- Mua me chua ở sạp đồ khô hoặc sạp gia vị; me vắt là loại tiện nhất. Có trái bần chín thì càng hay, nhưng ít gặp.
- Thêm tỏi phi hoặc hành tím, ớt, nước mắm nếu nhà đã hết.
- Về nhà cất cá vào ngăn mát ngay nếu chưa nấu, rau thơm bọc giấy ẩm để giữ tươi tới bữa.
Cùng cách đó áp cho nồi lẩu mắm (mắm cá linh hoặc cá sặc, ba chỉ, cà tím, rổ rau nhúng) hay nồi cá kho (cá, nước dừa tươi, nước màu, tiêu, ớt). Đi chợ theo món giúp mua đủ một lần, không thừa rau héo trong tủ.
Nhịp một buổi chợ sáng
Nhịp dưới đây là thói quen chung của chợ tạm và chợ phường ở vùng ven đô TP.HCM, áp dụng được cho bán đảo An Phú Đông. Giờ giấc lệch nhau tuỳ mùa và tuỳ điểm chợ.
| Khung giờ | Diễn ra gì | Nên mua gì |
|---|---|---|
| Trước khi trời sáng hẳn | Người bán dựng sạp, hàng từ chợ đầu mối về | Cá sống, tôm tép, thịt mới mổ — tươi nhất |
| Sáng sớm tới khoảng 7 giờ | Đông nhất, người đi làm ghé mua nhanh | Rau dại, rau nhà trồng, cá đồng — hết sớm |
| Khoảng 7 giờ tới 9 giờ | Người nội trợ, người lớn tuổi đi chợ | Đủ loại, dễ trả giá hơn chút |
| Sau 9 giờ | Sạp tạm dọn dần, chợ phường thưa | Đồ khô, trái cây, gia vị; hàng tươi còn lại ít |
| Chiều muộn | Một số điểm có chợ chiều nhỏ | Rau, trái cây, đồ ăn chín cho bữa tối |
Ngày mưa to, ngày triều cường làm ngập đường, chợ tạm có thể vắng hẳn hoặc dời chỗ. Lễ Tết, chợ họp sớm hơn và kéo dài hơn.
Mua gì ở chợ bán đảo
Cá đồng, cá sông, tôm tép. Cá lóc, cá rô, cá trê, tép bạc là hàng quen của sạp cá. Phần lớn là cá nuôi; thỉnh thoảng có cá tự nhiên do người trong xóm câu được. Mua cá còn sống, nhờ làm sạch tại chỗ.
Rau nhà trồng, rau dại. Bông súng, rau đắng, rau má, rau muống, rau lang, bầu bí của người lớn tuổi mang ra bán. Hàng ít, hết sớm, thấy là mua.
Thịt heo, thịt gà. Có ở chợ phường và một số sạp tạm. Thịt mổ trong đêm, bán buổi sớm. Chọn thịt màu hồng tươi, săn, không chảy nước.
Đồ khô, mắm. Khô cá, tôm khô, mắm các loại ở sạp đồ khô chợ phường. Hỏi xuất xứ, chọn hàng không mốc.
Trái cây theo mùa. Trái cây miệt vườn quanh vùng như xoài, ổi, mãng cầu, chôm chôm, măng cụt vào mùa, nhiều thứ từ các vùng vườn bên kia sông như Lái Thiêu chở sang, cùng trái cây chở từ miền Tây lên.
Đồ ăn sáng, đồ ăn chín. Bánh mì, xôi, bánh bò, bánh da lợn, bánh ít, đồ kho sẵn, đồ xào sẵn. Tiện cho người bận rộn, nhưng nên chọn sạp có tủ kính hoặc nắp đậy, ăn trong ngày.
Trả giá và làm quen sạp: phép lịch sự của chợ quê ven đô
Chợ tạm và chợ phường ở bán đảo vẫn giữ nếp chợ quê: người bán nhớ mặt khách quen, để dành hàng tốt cho khách quen, có khi bớt chút hay cho thêm nắm hành, ít rau thơm. Muốn được như vậy, cách nhanh nhất là mua đều ở một hai sạp, chào hỏi, nhớ tên người bán.
Trả giá ở chợ ven đô là bình thường nhưng nên vừa phải. Với rau, cá của người lớn tuổi bán lẻ, giá thường đã thấp, mặc cả quá tay là mất lòng. Với hàng giá trị cao hơn như tôm càng, cá lớn, thịt bò, hỏi giá vài sạp trước rồi quyết. Đừng mặc cả xong rồi không mua, nhất là lúc chợ đông.
Người mới từ nơi khác đến đôi khi thấy cách gọi tên hàng khác quê mình: "mồng tơi" vẫn là mồng tơi nhưng "rau răm", "ngò om", "ngò gai", "rau quế" là những loại rau thơm người miền Nam gọi tên riêng. Không biết tên thì cứ chỉ tay hỏi, người bán chợ quê rất sẵn lòng giải thích cách ăn.
Mang theo giỏ, túi vải giúp bớt túi ni lông. Nhiều sạp vẫn đưa túi ni lông theo thói quen; nói trước "không cần túi" là được.
Một điều người mới hay quên là tiền lẻ. Sạp tạm buổi sớm phần nhiều nhận tiền mặt, thối tiền lẻ chậm; nhiều người bán lớn tuổi chưa quen chuyển khoản. Mang theo ít tiền lẻ giúp mua nhanh, khỏi bắt người bán chạy đi đổi tiền giữa lúc chợ đông. Ở chợ phường và siêu thị mini thì chuyển khoản, quét mã đã phổ biến.
An toàn thực phẩm khi đi chợ tạm
Chợ tạm buổi sớm có hàng tươi, nhưng cũng là nơi khó kiểm soát vệ sinh hơn chợ có quản lý. Vài nguyên tắc người nội trợ lâu năm thường giữ:
- Thịt, cá mua buổi sớm, mang về cất tủ lạnh ngay; không để trong cốp xe nóng nhiều giờ.
- Không mua thịt có màu bất thường, có mùi lạ, bề mặt nhớt hoặc khô sậm.
- Rau quá xanh mướt, không một vết sâu cũng không có nghĩa là sạch; rửa kỹ, ngâm, nấu chín rau mọc dưới nước.
- Đồ ăn chín như đồ kho, đồ xào bán sẵn nên mua ở sạp có che đậy, ăn trong ngày.
- Hạn chế mua thực phẩm không rõ nguồn gốc có giá rẻ bất thường.
- Đồ khô, mắm kiểm tra mốc, mùi hôi dầu; cất nơi khô ráo sau khi mua.
Nếu phát hiện thực phẩm có dấu hiệu bẩn, hoá chất, có thể phản ánh với ban quản lý chợ hoặc UBND phường để được xử lý; giữ lại hoá đơn hoặc hình ảnh nếu có.
Sạp đồ khô và gia vị: mắm, nước mắm, me, nước màu
Bếp ven sông Nam Bộ dựa nhiều vào đồ khô và gia vị lên men. Ở chợ phường, sạp đồ khô thường là nơi người nấu bếp ghé mỗi tuần một lần: mua mắm cá linh, mắm cá sặc cho lẩu mắm; mắm nêm cho món cuốn; mắm tép để chưng thịt; tôm khô, khô cá, khô mực; me vắt, đường thốt nốt, nước cốt dừa đóng gói.
Chọn mắm: mắm cá đồng tốt có mùi thơm đặc trưng, thịt cá còn thớ, nước mắm sánh, không chua gắt, không có mùi hôi lạ. Mắm đóng hũ nên xem nơi sản xuất, ngày đóng gói. Nước mắm nên chọn chai ghi rõ thành phần và độ đạm; nước mắm dùng pha nước chấm và nước mắm dùng nấu có thể khác loại, tuỳ khẩu vị nhà bạn.
Nước màu, thứ tạo màu cánh gián cho món kho, nhiều nhà tự thắng bằng đường; nếu mua sẵn thì chọn chai rõ nguồn gốc. Đường thốt nốt, đường phèn hay dùng cho món kho, chè; người miền Nam nêm ngọt hơn miền Bắc, nên người mới về có thể bớt đường trong công thức theo khẩu vị nhà mình.
Đồ khô cất nơi khô ráo, kín; mắm sau khi mở nắp nên giữ ngăn mát. Người cần ăn nhạt nên hỏi bác sĩ về lượng mắm, khô phù hợp, vì đây là nhóm thực phẩm nhiều muối.
Chợ và việc sắp xếp phường từ 7/2025
Việc gộp phường An Phú Đông và Thạnh Lộc thành phường An Phú Đông mới từ 1/7/2025 không làm thay đổi nơi họp chợ. Chợ nào vẫn họp ở chỗ đó, người bán vẫn là người cũ. Điều có thể thay đổi là địa chỉ ghi trên hoá đơn, giấy tờ của tiểu thương, và đơn vị quản lý chợ là phường mới.
Với người mua, gần như không có gì khác. Với người muốn mở sạp, thuê quầy trong chợ hoặc đăng ký hộ kinh doanh bán hàng ở chợ, cần hỏi đúng đầu mối ở phường mới hoặc ban quản lý chợ, và kiểm quy định hiện hành về nơi buôn bán, vì các quy định về chợ tạm, lấn chiếm lòng lề đường do chính quyền địa phương quyết định và có thể điều chỉnh sau sắp xếp.
Người sống lâu năm vẫn quen gọi chợ theo tên phường cũ, theo tên đường hoặc theo một cái mốc như "chợ đầu cầu", "chợ ngã ba". Người mới về nên hỏi đường theo những tên gọi quen miệng ấy, sẽ nhanh hơn tìm trên bản đồ.
Một buổi đi chợ mẫu cho gia đình trẻ
Gợi ý dưới đây dành cho gia đình bốn người mới về khu dân cư mới, cả hai vợ chồng đi làm. Mục tiêu là đi chợ hai lần mỗi tuần mà vẫn có bữa cơm tươi.
Sáng thứ bảy, đi chợ phường lúc khoảng bảy giờ: mua thịt, cá cho hai ba ngày đầu tuần, chia phần cất ngăn đông; mua đồ khô, gia vị, trứng cho cả tuần; mua rau củ để lâu được như bí, bầu, cà rốt. Ghé sạp đầu hẻm mua rau lá, rau thơm cho hai ngày cuối tuần.
Giữa tuần, sáng thứ tư hoặc thứ năm, ghé sạp quen trên đường đi làm: mua rau lá, cá tươi cho hai ba ngày còn lại. Việc này chỉ mất mười phút nếu đã quen sạp, nhờ người bán làm sẵn cá.
Những ngày không kịp đi chợ, siêu thị mini và cửa hàng tiện lợi mở muộn là chỗ dự phòng. Nhiều sạp quen cũng nhận đặt hàng qua tin nhắn, để sẵn cho khách lấy hoặc nhờ người giao trong xóm; hỏi người bán xem họ có làm vậy không.
Câu hỏi thường gặp
Chợ sáng ở An Phú Đông họp từ mấy giờ?
Sạp tạm và chợ phường thường bắt đầu từ lúc trời vừa sáng, đông nhất tới khoảng bảy, tám giờ sáng. Sau chín giờ, phần lớn sạp tạm đã dọn. Giờ giấc lệch nhau tuỳ điểm chợ và mùa; ngày mưa to hoặc triều cường làm ngập đường, chợ tạm có thể vắng.
Mua rau dại, cá đồng ở đâu?
Thường ở các sạp tạm buổi sớm đầu hẻm, ngã ba đông dân, do người lớn tuổi mang rau nhà trồng ra bán hoặc người trong xóm câu cá về bán. Hàng ít và hết sớm. Làm quen một hai sạp, nhờ để dành, là cách chắc có hàng nhất.
Có nên trả giá ở chợ tạm không?
Có thể trả giá vừa phải, nhất là với hàng giá trị cao. Với rau, cá của người lớn tuổi bán lẻ, giá thường đã thấp, mặc cả quá tay dễ mất lòng. Quen mặt, mua đều ở một sạp thường được giá tốt và hàng tốt hơn là mặc cả.
Sau khi gộp phường, chợ có đổi chỗ không?
Việc sắp xếp phường từ 1/7/2025 không tự làm chợ đổi chỗ; chợ vẫn họp ở nơi cũ. Thay đổi chủ yếu là địa chỉ hành chính và đơn vị quản lý. Người muốn thuê quầy, mở sạp nên hỏi phường mới hoặc ban quản lý chợ về quy định hiện hành.
Người mới chuyển về nên đi chợ thế nào cho tiện?
Nên đi một vòng chợ phường và các sạp đầu hẻm trong tuần đầu để biết ai bán gì. Sau đó chọn một hai sạp quen cho cá, rau, thịt. Gia đình bận rộn có thể đi chợ lớn cuối tuần, mua rau tươi giữa tuần ở sạp quen trên đường đi làm.
Thấy thực phẩm bẩn ở chợ thì báo ở đâu?
Có thể phản ánh với ban quản lý chợ nếu ở chợ có quản lý, hoặc với UBND phường đối với chợ tạm. Ghi lại thời gian, địa điểm, chụp ảnh nếu được và giữ hoá đơn nếu có. Kênh tiếp nhận phản ánh cụ thể nên hỏi tại phường vì có thể thay đổi.